Er komen een paar tutorials aan maar in het eerste deel gaan we de tip van de katana (1) en een stuk van de ‘body’ dichterbij gaan bekijken. Hou er rekening mee dat niet alle details aan bod komen maar laten we zeggen dat wanneer je deze allemaal kent je waarschijnlijk meer kennis van een katana hebt dan 95% van je vrienden of collega’s

Bij deze wil ik oo keven  Pierre bedanken voor het nakijken en toevoegen van informatie zodat ik jullie niks wijs maak…

Laten we gelijk met de eerste details beginnen

The kissaski (鋒) is de tip van een katana. Je kan ze in verschillende formaten en lengtes vinden maar woorden meestal in 3 grote groepen onderverdeeld :

• Ko kissaski (小鋒) : korte punt
• Chu kissaski (中鋒) : medium punt
• O kissaski (大鋒) : lange punt

De kissaski in de bovenstaande foto is een Chu kissaski, iets wat je op de meeste productie katana zal zien.

The Boshi (帽子) is de hamon die verder loopt in de kissaski

The Yokote (横手) is de scheidingslijn die het lichaam van het lemmet (ji) gaat scheiden met de tip (kissaski). Het is niet enkel een lijntje zoals je ze vandaag de dag zoveel ziet op productie katana, het is een verandering in geometrie van het lemmet naar de tip toe. Op foto’s is het altijd heel moeilijk om waar te nemen of de yokote echt of vals is, daarvoor moet je het lemmet in handen hebben zodat je het echt kan voelen…

The Koshinogi (小鎬) is het verlengde van de  shinogi aan de tip van de katana

The Fukura (フクラ) verwijst naar de ronding en boog van de snede op de kissaski

The Mitsukado (三角) is het punt waar de  Yokote, Shinogi en Koshinogi samenkomen

The Shinogi (鎬) is the lijn waar het snijvlak  (ha) wordt gescheiden van de achterkant van het zwaard (mune)

The Shinogi-Ji (鎬地) is de oppervlakte, meestal rechtopstaande kant,  tussen de shinogi en de mune  (rug van het zwaard)

The Habuchi (?) of de lijn die de hamon vormt en voor een scheiding zorgt tussen de verschillende geharde oppervlaktes

The Hamon (刃文) is de meestal melkwitte  lijn (na de nodige polijsting)  die ontstaat tijdens het harden van de katana

The Ha (刃) of ook wel  Yakiba genoemd is de eigenlijke snijkant van een katana en loopt van de  Ha-saki (刃先) of de snede tot aan de Habuchi

The Jihada (地肌) is het oppervlakte patroon van de Hada. Het is het meest prominente stuk waar  Jigane (地金)  het beste kan worden waargenomen. De Jigane is zeer moeilijk aan te duiden omdat dat eigenlijk het ‘materiaal’ is waaruit een lemmet bestaat. De Jigane komt dus evenzeer voor in de  ha, shinogi-ji, tang, etc

The Hi (樋) is de groeve die je soms in een lemmet ziet.  Ook hier hetzelfde verhaal als bij de kissaski, ze komen in verschillende lengtes en variaties voor . De termen Hi en Bo-Hi worden vaak door elkaar gehaald. Bo-Hi is een bepaald type van Hi. Letterlijk vertaald wordt het ‘grote groeve’. Een ander type van hi is bijvoorbeeld de Soe-Bi (kleine , smalle groeve) of bijvoorbeeld de Naginata-Hi.

The Sakihaba (先幅) is de breedte van het lemmet ter hoogte van de Yokote

The Monouchi (物打) is het stuk van het lemmet waar het meeste wordt mee gesneden…

Een echte Nihonto wordt gemaakt van Tamahagane maar wat is dat precies en hoe wordt het gemaakt ? Laten we vandaag een poging doen om de zaak van iets nader te bekijken al is de materie veel zwaarder te verteren en moeilijker te doorgronden dan men op het eerste zicht zou denken.

Dit wordt dan ook geen compleet naslagwerk maar eerder een basis inzicht.

Tamahagane is niet iets wat je zomaar in de natuur kan vinden, het is een staal die wordt gewonnen uit het verwerken van satetsu (ijzererts/zand) en wordt Tatara-Buki genoemd.

Om te beginnen zijn er al verschillende soorten satetsu :

• Akome-satetsu , een complex ijzererts die verschillende soorten van oxide en siliciumoxide bevat.
• Masame-satetsu, een meer ijzererts die vooral voor industriële doeleinden wordt gebruikt en voornamelijk bestaat voornamelijk uit Magnetiet (Fe3O4)

En er zullen waarschijnlijk nog wel andere soorten zijn maar helaas nog niks over terug gevonden.

 

Voor het verwerken van dat ijzerzand maakt men gebruik van een tatara (踏鞴) . Tatara is Japans en laat zich vertalen als zijde ‘voet balg’ (zoals je kan zien op het schilderij hier boven, links en rechts van de oven)  maar werd later gebruikt om de complete smeltinstallatie te omschrijven.

Als mensen het woord al kennen , dan wordt dat voornamelijk geassocieerd met de Kera-Oshi tatara (lage oven) die veelvuldig in documentaires wordt getoond :

In China maken ze ook hun eigen staal (door het versmelten van ijzerzand) maar op een andere manier. Tot voor kort dacht ik dat dit een modern proces was die werd gebruikt om de traditionele manier te omzeilen / in te korten maar blijkt dat deze manier reeds in de 6e eeuw na Chr. In Japan werd gebruikt.

Het staat beter bekend als de Zuku-Oshi Tatara (hoge oven).

Nu wat is precies het verschil tussen de 2 ? Bij de Kera-Oshi is het uiteindelijke resultaat een hetrogeen stuk dat bestaat uit ijzer, staal en slakken. De Zuku-Oshi daarentegen produceert gietijzer zonder slakken of andere componenten maar met een veel hoger koolstof gehalte. Uit dit ijzererts moet het carbongehalte eerst naar omlaag worden gebracht om het om te vormen tot een bruikbare materie voor in de smederij.

Door modernisatie en het introduceren van nieuwe methodes om staal te produceren (begin/mid jaren 1920) was de tatara-buki methode ten dode opgeschreven en dus niet langer gebruikt.

Doch door de Japanse Militaire activiteiten in China en wereldoorlog II werd het Japanse leger weer vragende partij om traditioneel vervaardigde zwaarden te maken en werd omstreeks 1933 de tatara-buki methode opnieuw gebruikt. Het was echter een kort leven beshoren toen Japan in 1945 de oorlog verloor en de Amerikanen om hun dak kregen.

Tijdens de bezetting van de Amerikanen, die een groot deel van hun zwaarden in beslag hadden genomen, was wapendracht en of het maken ervan verboden en was de zwaard cultuur die eeuwen had gefloreerd en gedomineerd bijna verloren gegaan.

De NBTHK (Nihon Bijutsu Token Hozon Kyokai) werd in 1948 opgericht en werd door de overheid erkend als officieel orgaan die moest waken over het (verder) bestaan van de Japanse zwaard cultuur en vooral het traditioneel vervaardigen ervan.

Wat de NBTHK verder nog allemaal heeft gedaan gaan we hier niet bespreken maar in 1976 werd dankzij die vereniging wel een nieuwe tatara opgebouwd op de restanten van een bekende smelterij (Yasukuni tatara) en in November van 1977 werd de tatara opnieuw in gebruik genomen.

De eigenlijke constructie van een kera-tatara is in feite al een kunstwerk op zich (3 meter lang, ongeveer 1 meter breed en hoog) . Om Tamahagane te produceren die van goede kwaliteit is , is het zeer belangrijk dat de plaats vochtvrij is. Om dit tegen te gaan werd de tatara gebouwd op een 3 meter diepe, ondergrondse structuur.

 

De structuur omvat onder andere luchtkanalen, genaamd ko-bune, waardoor het vocht wordt getrokken tijdens de fabricage proces.
De tatara is slechts een 3 tal weken per jaar actief, meestal ergens rond einde januari, begin februari omdat het vochtgehalte dan het laagst is. In die 3 weken worden 3 cyclussen vervolledigd. Er zijn ongeveer 7 dagen nodig van begin tot einde.

De eerste 2 dagen zijn nodig om de nodige grondwerken te doen en de oven, die voornamelijk bestaat uit klei om te bouwen.
Op dag 3-4-5 gebeurt het eigenlijke smeltproces en wordt de oven gedurende 72 uren in gang gehouden (bij een gemiddelde temperatuur van 1500°c) waar er om het half uur een combinatie van ijzerzand en steenkool wordt aan toegevoegd.

De muren van de oven die origineel een 20-40cm dik waren zijn op het einde van het smeltproces op sommige plaatsen maar 10 cm meer.
Wanneer de murage (de man met kennis van zaken en leidinggevend gedurende het ganse proces) de tijd rijp acht wordt het bevel gegeven om de muren van de tatara te slopen en wordt de kera vrijgemaakt.

Kera is hetgeen wat overblijft na het ganse proces en bestaat uit verschillende gedeeltes, opgedeeld volgens het carbon gehalte dat het bevat . Zo heb je :

• Tamahagane : carbon gehalte van 1-1,5%
• Tweede graad tamahagane : carbon gehalte van 0,5-1,2%
• Zuku (zuku-oshi remember ?) : carbon gehalte van +1,75%
• Okajiyou : mix van zuki, staal, slakken en steenkool

Bij de tamahagane zijn er ook nog 2 verschillende onderverdelingen :

1. Mejiro : zelfde als de hoogste kwaliteit van tamahagane maar stukjes die niet groter zijn dan 2cm
2. Doushita : zelfde als de 2e graad tamahagane maar stukjes die niet groter zijn dan 2cm

Op het einde van de rit ‘verbruikt’ een kera-tatara 9 ton ijzerzand en 11 ton steenkool. Het resultaat is dan een kera van ongeveer 2,3 ton waaruit dan 1 ton pure tamahagane komt.

 

Bij de Zuki-oshi tatara gaat men iets anders te werk maar dat zal voor een volgende zijn

In de 2 vorige delen haalden we 2 uitersten aan zijnde de Nihonto zwaarden (die voor de meesten onder ons buiten budget liggen) en de goedkope katana onder de 250 euro.

Terwijl je al een ‘ok’ katana kan vinden tussen de 200-250 euro die als decoratief en functioneel zwaard kan fungeren, als je iets meer wilt, dan zou je beter nog een beetje langer wachten en iets meer sparen om gelijk iets ‘leuker’ te kopen.

De volgende prijscategorie situeert zich ergens tussen de 300 en 500 euro. En daarin heb je toch uiteenlopende kwaliteiten waarbij de goedkopere niet perse veel slechter zijn dan de duurdere.

Prijsklasse tussen de 300-550

Alles wat rond de 300-500 hangt, daar zal je een compromis moeten sluiten. Je kan immers niet alles krijgen in het leven . Als we naar de Paul Chen zwaarden kijken in die klasse dan heb je grofweg 2 keuzes :

1. Je levert in op de kwaliteit van de ‘onderdelen

Niet dat het zwaard uit elkaar gaat vallen als je er naar kijkt of als je het gaat gebruiken maar hier en daar werden besparingen doorgevoerd zodat het prijskaartje aan de lage kant kan blijven.

Bij  de Practical plus katana bijvoorbeeld beschik je wel over een traditioneel gemaakt zwaard. Nu ja, wat je traditioneel kan noemen maar het lemmet is in ieder geval differentieel gehard en heeft het lemmet dus een hamon.

Maar tegelijkertijd is het lemmet dunner dan een standaard katana (ga ervan uit dat de meeste een dikte hebben van 6-6.5mm, de practical plus bijvoorbeeld zit rond de 5mm) en werd er ook ‘bespaard’ op de polijsting. Enkel de shinogi van de katana heeft een spiegelpolijsting en de rest van het lemmet een basic polijsting die eerder ruw lijkt.

Nu als het een katana is op te gebruiken, dan kan dat laatste niet echt een punt zijn. Het zal veeleer de dikte van het lemmet zijn die voor de problemen zal zorgen. Met een dikte van 5mm kan je zonder problemen een tatami (en zelfs een dubbele) en andere zachte materialen gaan snijden maar alles wat harder,steviger of dikker is blijft af te raden.

Precies om die reden werden de Performance serie katana een paar jaar geleden in het leven geroepen. Zwaarden die speciaal werden ontwikkeld om te snijden maar toch aan de lage prijskant blijven hangen. Voor slechts 40-50 euro extra heb je een mooie upgrade.

De zwaarden in de performance serie worden vooral gekenmerkt door hun andere geometrie en vooral de breedte en dikte van het lemmet die toch wel opvallend zijn.

De fittings en graad van polijsting blijven verder hetzelfde maar je hebt een veel steviger lemmet die meer snijoefeningen  en of op hardere objecten toelaat zonder dat je het risico loopt dat het lemmet snel schade zal oplopen.

De zwaarden zijn natuurlijk wel een stukje breder en zwaarder wat misschien een probleem kan opleveren voor bepaalde zwaard-vechtkunst scholen zeker als je gewend bent om met ‘standaard afmetingen’ te werken.

Bij de Practical serie blijf je natuurlijk nog altijd met een valse samé (roggehuid) zitten, plastic menuki en zeer basic fittings.

2. Je kiest voor een ‘niet-traditioneel’ vervaardigd zwaard

En om een goede compromi te zoeken tussen een zeer degelijk tameshigiri zwaard en een lagere prijs dan de Performance serie is Paul Chen dit jaar met de Raptor serie katanas voor de dag gekomen.

Je beschikt nog steeds over een zeer goede en degelijke katana waar je behoorlijk wat Tameshigiri (snijoefeningen) kan mee gaan doen, zonder dat je moet vrezen dat bij de eerste verkeerde slag je zwaard gaat plooien of andere schade gaat oplopen en ze zien er nog steeds op en top uit en beschikken over zeer mooie fittings.

Het enige verschil met bijvoorbeeld de practical plus serie is het feit dat er een andere staalsoort werd gebruikt die van nature uit meer misplaatste snijbewegingen kan verdragen en ook de niet traditionele materialen zoals kartonnen kokers, plastic flessen,etc makkelijker kan verteren.

De lemmeten werden dan ook niet differentieel gehard en de lijnen van het zwaard en de polijsting zijn ook een stuk minder goed afgewerkt maar je hebt wel een zeer degelijke katana natuurlijk.

Al zou ik toch eerder opteren voor een katana uit de performance serie als je grotere, dikkere en of hardere  targets wilt gebruiken. Daar werd die serie tenslotte voor ontworpen.

In ieder geval, als je voor deze prijsklasse opteert, dan heb je een ruimer gamma om uit te kiezen en precies af te stemmen op je behoeftes. Ben je een verzamelaar dan is zowat elke katana ok.

Ben je een beoefenaar die nu en dan eens een paar matten gaat snijden dan is de raptor serie of een practical plus katana meer dan voldoende en doe je veel aan tameshigiri dan heb je de performance serie waar je uit kan kiezen.

Je wilt een Samurai Zwaard te Kopen maar je bent nieuw in het wereldje en je wilt weten of ze je niet in de zak wordt gezet ? In dit eerste deel van onze serie gaan we eerst even kijken wat de definitie van ‘echt’ is.

Het woord ‘echt’ kan immers verschillende betekenissen hebben. Vraag 10 verschillende mensen wat voor hun echt is en gegarandeerd dat deze antwoorden er zeker tussen zitten..een ‘echte’ katana voor mij is :

• geen wallhanger of deco stuk uit Spanje die uit elkaar valt als je er al naar kijkt…
• één die functioneel (en scherp) is en die je kan gebruiken…
• een katana die traditioneel werd gemaakt
• enkel echt als die uit Japan komt
• een katana die door een echte Japanse zwaardsmid werd gemaakt

Behoorlijk uiteenliggende antwoorden die allemaal juist zijn omdat mensen nu eenmaal verschillende verwachtingen hebben.

Dit is een echte katana

Als we het even volgens het boekje doen, dan is een ‘echt’ Japans Zwaard er eentje die in Japan werd gemaakt door een zwaardsmid die (nog steeds) de traditionele manier van het smeden kent.

Nu, sinds de opkomst van machines etc zijn er ook veel Japanse smeden die een mechanische hamer gebruiken om de grove vorm van het zwaard te smeden. Voor de komst van de mechanische hamer werd alles van naaldje tot draadje met de hand gehamerd. Wil dat dan zeggen dat een moderne katana waar machines werden gebruikt minder echt zijn ? Zoals je zal voelen..je kan zo gek doen als je wilt…

Je kan de authentieke katanas grofweg gaan onderverdelen (hoe dat precies zit zien we wel nog een keer) in nieuw gemaakt en antieke. Een katana van pakweg 100 jaar oud wordt in Japan niet gezien als een antieke stuk.

Het gouden tijdperk van Japanse zwaarden (de beste ooit gemaakt) zal zich ergens situeren rond de 13e-14e eeuw. Maar zelfs in de late Heinan periode (10e & 11e eeuw) werden er veel katana gemaakt met elegante vormen.

Om even te illustreren, dit hier is een echte authentieke katana (één van de goedkopere) met officiële papieren , gemaakt in 1870 en koste een goede 900.000 yen of omgerekend naar euro zou dat rond de €7000 schommelen :

Een ander voorbeeldje , deze tachi uit de Kamakura- begin Nanbokucho Periode ( 14e eeuw) hier bijvoorbeeld , een meesterwerk die wordt toegekend (is weliswaar niet gesigneerd) aan niemand minder dan Go Yoshihiro. Hij behoort tot de 3 beste smeden Japan ooit kende en deze tachi ging in Oktober 2009 voor $194.500 (of 132.000 euro) over de toonbank bij Christie’s New york.

Deze soort van katanas zijn zo echt als ze maar kunnen zijn maar meestal is het niet datgene wat de meeste bedoelen met echt. Of tenminste, het is niet dat soort van echte katanas waar ze op zoek naar zijn. Ze passen niet echt in een doorsnee budget…

Niet alles waar ‘made in Japan’ op hangt werd daar gemaakt

Er zijn ook plaatsen/shops in Japan waar je echte ‘made in Japan’ katanas of iaito’s kan aanschaffen. Als je minder dan 1000-2000 euro voor een shinken betaald dan is er een zeer grote kans dat je made in Japan katana voor een groot deel in China werd gemaakt. Zelfde geldt voor de Iaito’s trouwens.. Eigen ervaringen en observeringen hebben me tot die conclusie laten komen. Niet dat alle shops in Japan het toepassen maar er zijn er zeker…

Ik zag 2 groeperingen als ik het zo kan uitdrukken :

1. Katana en Iaito waarvan het lemmet in China werd gemaakt en de fittings & montering ervan in Japan gebeurde. Laten we zeggen dat je een semi made in Japan hebt dan.
2. Katana en Iaito (vooral die laatste) waarvan het made in Japan label vanuit Japan naar de Chinese fabrikant werd gestuurd en de kant en klare zwaarden rechtstreeks naar de klant werden verstuurd zonder dat het ooit aan Japans land ging.

Zelfde zaken zag ik gebeuren in de wereld van de Japanse harnassen…

Ik kan me de tijd nog herinneren dat de Kawashima katanas op de markt kwamen als zijnde made in Japan zwaarden. Er werd heftig over gediscussieerd op een forum en ik wist (en vertelde dat daar ook) dat het 100% made in China zwaarden waren. Nu, ik werd door mensen daar voor rotte vis uitgescholden omdat ik dat durfde zeggen. De zwaarden werden immers geleverd met origineel Japans certificaat dat afkomstig was van een Japans bedrijf. En Jappanners waren daar heel strict in blablabla…

Lang verhaal kort maken, ze hebben uiteindelijk toch moeten toegeven dat het een made in China was en ik denk trouwens dat die zwaarden nu volledig van de markt zijn verdwenen.

Vertrouw dus niet te snel op een made in Japan stickertje of certificaat, iedereen kan die maken !

In het volgende deel gaan we de minder echte zwaarden bekijken