Bij deze wil ik oo keven  Pierre bedanken voor het nakijken en toevoegen van informatie zodat ik jullie niks wijs maak…

Laten we gelijk met de eerste details beginnen

The kissaski (鋒) is de tip van een katana. Je kan ze in verschillende formaten en lengtes vinden maar woorden meestal in 3 grote groepen onderverdeeld :

• Ko kissaski (小鋒) : korte punt
• Chu kissaski (中鋒) : medium punt
• O kissaski (大鋒) : lange punt

De kissaski in de bovenstaande foto is een Chu kissaski, iets wat je op de meeste productie katana zal zien.

The Boshi (帽子) is de hamon die verder loopt in de kissaski

The Yokote (横手) is de scheidingslijn die het lichaam van het lemmet (ji) gaat scheiden met de tip (kissaski). Het is niet enkel een lijntje zoals je ze vandaag de dag zoveel ziet op productie katana, het is een verandering in geometrie van het lemmet naar de tip toe. Op foto’s is het altijd heel moeilijk om waar te nemen of de yokote echt of vals is, daarvoor moet je het lemmet in handen hebben zodat je het echt kan voelen…

The Koshinogi (小鎬) is het verlengde van de  shinogi aan de tip van de katana

The Fukura (フクラ) verwijst naar de ronding en boog van de snede op de kissaski

The Mitsukado (三角) is het punt waar de  Yokote, Shinogi en Koshinogi samenkomen

The Shinogi (鎬) is the lijn waar het snijvlak  (ha) wordt gescheiden van de achterkant van het zwaard (mune)

The Shinogi-Ji (鎬地) is de oppervlakte, meestal rechtopstaande kant,  tussen de shinogi en de mune  (rug van het zwaard)

The Habuchi (?) of de lijn die de hamon vormt en voor een scheiding zorgt tussen de verschillende geharde oppervlaktes

The Hamon (刃文) is de meestal melkwitte  lijn (na de nodige polijsting)  die ontstaat tijdens het harden van de katana

The Ha (刃) of ook wel  Yakiba genoemd is de eigenlijke snijkant van een katana en loopt van de  Ha-saki (刃先) of de snede tot aan de Habuchi

The Jihada (地肌) is het oppervlakte patroon van de Hada. Het is het meest prominente stuk waar  Jigane (地金)  het beste kan worden waargenomen. De Jigane is zeer moeilijk aan te duiden omdat dat eigenlijk het ‘materiaal’ is waaruit een lemmet bestaat. De Jigane komt dus evenzeer voor in de  ha, shinogi-ji, tang, etc

The Hi (樋) is de groeve die je soms in een lemmet ziet.  Ook hier hetzelfde verhaal als bij de kissaski, ze komen in verschillende lengtes en variaties voor . De termen Hi en Bo-Hi worden vaak door elkaar gehaald. Bo-Hi is een bepaald type van Hi. Letterlijk vertaald wordt het ‘grote groeve’. Een ander type van hi is bijvoorbeeld de Soe-Bi (kleine , smalle groeve) of bijvoorbeeld de Naginata-Hi.

The Sakihaba (先幅) is de breedte van het lemmet ter hoogte van de Yokote

The Monouchi (物打) is het stuk van het lemmet waar het meeste wordt mee gesneden…

Oud schilderij van een kera-tatara in werking

Een echte Nihonto wordt gemaakt van Tamahagane maar wat is dat precies en hoe wordt het gemaakt ? Laten we vandaag een poging doen om de zaak van iets nader te bekijken al is de materie veel zwaarder te verteren en moeilijker te doorgronden dan men op het eerste zicht zou denken.

Dit wordt dan ook geen compleet naslagwerk maar eerder een basis inzicht.

Tamahagane is niet iets wat je zomaar in de natuur kan vinden, het is een staal die wordt gewonnen uit het verwerken van satetsu (ijzererts/zand) en wordt Tatara-Buki genoemd.

Om te beginnen zijn er al verschillende soorten satetsu :

• Akome-satetsu , een complex ijzererts die verschillende soorten van oxide en siliciumoxide bevat.
• Masame-satetsu, een meer ijzererts die vooral voor industriële doeleinden wordt gebruikt en voornamelijk bestaat voornamelijk uit Magnetiet (Fe3O4)

En er zullen waarschijnlijk nog wel andere soorten zijn maar helaas nog niks over terug gevonden.

Verschillende soorten Satetsu

Voor het verwerken van dat ijzerzand maakt men gebruik van een tatara (踏鞴) . Tatara is Japans en laat zich vertalen als zijde ‘voet balg’ (zoals je kan zien op het schilderij hier boven, links en rechts van de oven)  maar werd later gebruikt om de complete smeltinstallatie te omschrijven.

Als mensen het woord al kennen , dan wordt dat voornamelijk geassocieerd met de Kera-Oshi tatara (lage oven) die veelvuldig in documentaires wordt getoond :

In China maken ze ook hun eigen staal (door het versmelten van ijzerzand) maar op een andere manier. Tot voor kort dacht ik dat dit een modern proces was die werd gebruikt om de traditionele manier te omzeilen / in te korten maar blijkt dat deze manier reeds in de 6e eeuw na Chr. In Japan werd gebruikt.

Zuku-tatara oven

Het staat beter bekend als de Zuku-Oshi Tatara (hoge oven).

Nu wat is precies het verschil tussen de 2 ? Bij de Kera-Oshi is het uiteindelijke resultaat een hetrogeen stuk dat bestaat uit ijzer, staal en slakken. De Zuku-Oshi daarentegen produceert gietijzer zonder slakken of andere componenten maar met een veel hoger koolstof gehalte. Uit dit ijzererts moet het carbongehalte eerst naar omlaag worden gebracht om het om te vormen tot een bruikbare materie voor in de smederij.

Door modernisatie en het introduceren van nieuwe methodes om staal te produceren (begin/mid jaren 1920) was de tatara-buki methode ten dode opgeschreven en dus niet langer gebruikt.

Doch door de Japanse Militaire activiteiten in China en wereldoorlog II werd het Japanse leger weer vragende partij om traditioneel vervaardigde zwaarden te maken en werd omstreeks 1933 de tatara-buki methode opnieuw gebruikt. Het was echter een kort leven beshoren toen Japan in 1945 de oorlog verloor en de Amerikanen om hun dak kregen.

Tijdens de bezetting van de Amerikanen, die een groot deel van hun zwaarden in beslag hadden genomen, was wapendracht en of het maken ervan verboden en was de zwaard cultuur die eeuwen had gefloreerd en gedomineerd bijna verloren gegaan.

De NBTHK (Nihon Bijutsu Token Hozon Kyokai) werd in 1948 opgericht en werd door de overheid erkend als officieel orgaan die moest waken over het (verder) bestaan van de Japanse zwaard cultuur en vooral het traditioneel vervaardigen ervan.

Wat de NBTHK verder nog allemaal heeft gedaan gaan we hier niet bespreken maar in 1976 werd dankzij die vereniging wel een nieuwe tatara opgebouwd op de restanten van een bekende smelterij (Yasukuni tatara) en in November van 1977 werd de tatara opnieuw in gebruik genomen.

De eigenlijke constructie van een kera-tatara is in feite al een kunstwerk op zich (3 meter lang, ongeveer 1 meter breed en hoog) . Om Tamahagane te produceren die van goede kwaliteit is , is het zeer belangrijk dat de plaats vochtvrij is. Om dit tegen te gaan werd de tatara gebouwd op een 3 meter diepe, ondergrondse structuur.

Kera-tatara constructie

De structuur omvat onder andere luchtkanalen, genaamd ko-bune, waardoor het vocht wordt getrokken tijdens de fabricage proces.
De tatara is slechts een 3 tal weken per jaar actief, meestal ergens rond einde januari, begin februari omdat het vochtgehalte dan het laagst is. In die 3 weken worden 3 cyclussen vervolledigd. Er zijn ongeveer 7 dagen nodig van begin tot einde.

De eerste 2 dagen zijn nodig om de nodige grondwerken te doen en de oven, die voornamelijk bestaat uit klei om te bouwen.
Op dag 3-4-5 gebeurt het eigenlijke smeltproces en wordt de oven gedurende 72 uren in gang gehouden (bij een gemiddelde temperatuur van 1500°c) waar er om het half uur een combinatie van ijzerzand en steenkool wordt aan toegevoegd.

De muren van de oven die origineel een 20-40cm dik waren zijn op het einde van het smeltproces op sommige plaatsen maar 10 cm meer.
Wanneer de murage (de man met kennis van zaken en leidinggevend gedurende het ganse proces) de tijd rijp acht wordt het bevel gegeven om de muren van de tatara te slopen en wordt de kera vrijgemaakt.

Kera is hetgeen wat overblijft na het ganse proces en bestaat uit verschillende gedeeltes, opgedeeld volgens het carbon gehalte dat het bevat . Zo heb je :

• Tamahagane : carbon gehalte van 1-1,5%
• Tweede graad tamahagane : carbon gehalte van 0,5-1,2%
• Zuku (zuku-oshi remember ?) : carbon gehalte van +1,75%
• Okajiyou : mix van zuki, staal, slakken en steenkool

Bij de tamahagane zijn er ook nog 2 verschillende onderverdelingen :

1. Mejiro : zelfde als de hoogste kwaliteit van tamahagane maar stukjes die niet groter zijn dan 2cm
2. Doushita : zelfde als de 2e graad tamahagane maar stukjes die niet groter zijn dan 2cm

Op het einde van de rit ‘verbruikt’ een kera-tatara 9 ton ijzerzand en 11 ton steenkool. Het resultaat is dan een kera van ongeveer 2,3 ton waaruit dan 1 ton pure tamahagane komt.

Stukje Pure Tamahagane

Bij de Zuki-oshi tatara gaat men iets anders te werk maar dat zal voor een volgende zijn

Zoals eerder gezegd, de Performance serie werd in het leven geroepen om de Tameshigiri beoefenaars te dienen. Sterker gebouwde zwaarden met een verschillende geometrie zodat voor elke doel wel iets te vinden is.

De Performance serie zijn in verschillende series beschikbaar (practical, practical plus, musashi, tori..dacht ik ) en in dit artikel heb ik er de practical plus serie bijgehaald.

Omdat het nogal moeilijk is  om de verschillende geometrische vormen visueel naar voor te brengen (tenzij ik elke katana doormidden zou zagen en dat zie ik niet zitten ) heb ik er maar een schets bij gemaakt. 100% juist zal het wel niet zijn maar je hebt nu tenminste een idee  :

Zoals je kan zien is er nogal een verschil zit tussen de standaard practical plus katana en de performance katanas. Vooral het snijoppervlak scheelt nogal…Wat wel opvalt is dat geen enkele van de 4  niku heeft. ‘Niku’ is Japans en wordt vertaald  als ‘vlees’ en als je ooit al een Japans restaurant bent binnen gestapt zal de naam je zeker bekende voorkomen.

In de Japanse zwaard wereld wordt het woord Niku gebruikt om aan te geven hoeveel ronding de ji (oppervlakte van het lemmet boven de hamon) heeft. Hoe meer ronding, hoe sterker een lemmet & snede is maar hoe minder scherp je die natuurlijk kan krijgen. Een vlak oppervlak (zoals je ziet op de tekening hierboven)  kan je vlijmscherp maken maar de kans op breukjes bij het snijden van harde doelen is veel groter.

Om duidelijker te maken :

Als er Niku  is kan je zien dat de snede van het lemmet veel meer ‘support’  heeft dan wanneer er geen niku aanwezig is. De kans dat je katana op het slagveld ging breken of schade oplopen als je in iemand zijn harnas ging hakken bijvoorbeeld was aanmerkelijk kleiner en in plaats van enkel te snijden (daar waar een katana in feite is voor gemaakt) had een katana met veel niku ook een groter ‘hak gehalte’ en nam voor een (heel klein) stukje de eigenschappen aan van bijvoorbeeld een bijl.

Maar genoeg over niku…de verschillen tussen de practical plus en de performance serie..

Onderaan de pagina kan je de volledige specificaties vinden maar laten we het snel even overlopen :

De Tsuka

De tsuka van de Practical Plus katana is toch opmerkelijk langer dan de overige (31 cm tegenover 28,5cm) en met een kort lemmet zorgt dat natuurlijk voor een balanspunt dat dichter bij de tsuba ligt, waardoor het zwaard ook lichter gaat aanvoelen.

Ook de ito (touw rond het handvat) is verschillend. Bij de practical plus wordt leder gebruikt en bij de performance serie katoen.

Dikte van het lemmet & habaki

Je kan de verschillende katanas heel makkelijk uit elkaar halen als je naar de habaki kijkt. De Performance serie heeft een regendruppel patroon daar waar de practical plus een onbewerkte heeft.

Als we de katanas van bovenuit gaan bekijken dan zien we ook duidelijk het verschil in dikte. Hou wel rekening met de verschillende geometrie van de practical plus en de practical plus elite katana. Bovenaan de rug van het lemmet meet de practical plus slechts 4mm maar wordt wel dikker naargelang je naar de shinogi toe gaat. Het lemmet van de Elite loopt recht naar de shinogi toe.

De Sori

De sori, vertaald als de kromming van het lemmet wordt meestal niet aangehaald maar er zit een gigantisch verschil tussen de standaard en de performance katanas. Nu mochten ze de performance katanas met dezelfde sori maken als de practical plus katana dan zou je een bijzonder zwaar gevoel krijgen en zou het balanspunt waarschijnlijk nog meer naar de kissaski toe gaan liggen.

Je kan hier heel duidelijk zien dat de performance zwaarden vanaf het midden meer kromming naar boven toe hebben, daar waar de practical plus katana meer recht gaan lopen.

Alles op een rijtje

Als je op zoek bent naar een katana om te gebruiken voor snijoefeningen, dan zou ik een paar weken/maanden langer sparen om één van de performance serie te kiezen..

Terwijl je al een ‘ok’ katana kan vinden tussen de 200-250 euro die als decoratief en functioneel zwaard kan fungeren, als je iets meer wilt, dan zou je beter nog een beetje langer wachten en iets meer sparen om gelijk iets ‘leuker’ te kopen.

De volgende prijscategorie situeert zich ergens tussen de 300 en 500 euro. En daarin heb je toch uiteenlopende kwaliteiten waarbij de goedkopere niet perse veel slechter zijn dan de duurdere.

Prijsklasse tussen de 300-550

Alles wat rond de 300-500 hangt, daar zal je een compromis moeten sluiten. Je kan immers niet alles krijgen in het leven . Als we naar de Paul Chen zwaarden kijken in die klasse dan heb je grofweg 2 keuzes :

1. Je levert in op de kwaliteit van de ‘onderdelen

Niet dat het zwaard uit elkaar gaat vallen als je er naar kijkt of als je het gaat gebruiken maar hier en daar werden besparingen doorgevoerd zodat het prijskaartje aan de lage kant kan blijven.

Bij  de Practical plus katana bijvoorbeeld beschik je wel over een traditioneel gemaakt zwaard. Nu ja, wat je traditioneel kan noemen maar het lemmet is in ieder geval differentieel gehard en heeft het lemmet dus een hamon.

Maar tegelijkertijd is het lemmet dunner dan een standaard katana (ga ervan uit dat de meeste een dikte hebben van 6-6.5mm, de practical plus bijvoorbeeld zit rond de 5mm) en werd er ook ‘bespaard’ op de polijsting. Enkel de shinogi van de katana heeft een spiegelpolijsting en de rest van het lemmet een basic polijsting die eerder ruw lijkt.

Nu als het een katana is op te gebruiken, dan kan dat laatste niet echt een punt zijn. Het zal veeleer de dikte van het lemmet zijn die voor de problemen zal zorgen. Met een dikte van 5mm kan je zonder problemen een tatami (en zelfs een dubbele) en andere zachte materialen gaan snijden maar alles wat harder,steviger of dikker is blijft af te raden.

Grove schets waar geen rekening wordt gehouden met 'niku'

Precies om die reden werden de Performance serie katana een paar jaar geleden in het leven geroepen. Zwaarden die speciaal werden ontwikkeld om te snijden maar toch aan de lage prijskant blijven hangen. Voor slechts 40-50 euro extra heb je een mooie upgrade.

De zwaarden in de performance serie worden vooral gekenmerkt door hun andere geometrie en vooral de breedte en dikte van het lemmet die toch wel opvallend zijn.

De fittings en graad van polijsting blijven verder hetzelfde maar je hebt een veel steviger lemmet die meer snijoefeningen  en of op hardere objecten toelaat zonder dat je het risico loopt dat het lemmet snel schade zal oplopen.

De zwaarden zijn natuurlijk wel een stukje breder en zwaarder wat misschien een probleem kan opleveren voor bepaalde zwaard-vechtkunst scholen zeker als je gewend bent om met ‘standaard afmetingen’ te werken.

Bij de Practical serie blijf je natuurlijk nog altijd met een valse samé (roggehuid) zitten, plastic menuki en zeer basic fittings.

2. Je kiest voor een ‘niet-traditioneel’ vervaardigd zwaard

En om een goede compromi te zoeken tussen een zeer degelijk tameshigiri zwaard en een lagere prijs dan de Performance serie is Paul Chen dit jaar met de Raptor serie katanas voor de dag gekomen.

Je beschikt nog steeds over een zeer goede en degelijke katana waar je behoorlijk wat Tameshigiri (snijoefeningen) kan mee gaan doen, zonder dat je moet vrezen dat bij de eerste verkeerde slag je zwaard gaat plooien of andere schade gaat oplopen en ze zien er nog steeds op en top uit en beschikken over zeer mooie fittings.

Het enige verschil met bijvoorbeeld de practical plus serie is het feit dat er een andere staalsoort werd gebruikt die van nature uit meer misplaatste snijbewegingen kan verdragen en ook de niet traditionele materialen zoals kartonnen kokers, plastic flessen,etc makkelijker kan verteren.

De lemmeten werden dan ook niet differentieel gehard en de lijnen van het zwaard en de polijsting zijn ook een stuk minder goed afgewerkt maar je hebt wel een zeer degelijke katana natuurlijk.

Al zou ik toch eerder opteren voor een katana uit de performance serie als je grotere, dikkere en of hardere  targets wilt gebruiken. Daar werd die serie tenslotte voor ontworpen.

In ieder geval, als je voor deze prijsklasse opteert, dan heb je een ruimer gamma om uit te kiezen en precies af te stemmen op je behoeftes. Ben je een verzamelaar dan is zowat elke katana ok.

Ben je een beoefenaar die nu en dan eens een paar matten gaat snijden dan is de raptor serie of een practical plus katana meer dan voldoende en doe je veel aan tameshigiri dan heb je de performance serie waar je uit kan kiezen.

Van zodra de Nihonto buiten je budget vallen kom je onvermijdelijk op de Chinese markt terecht. Daar worden immers 99% van alle andere echte katana geproduceerd. Vroeger(tot voor een jaar of 5) kon je de made in China zwaarden nog gaan vergelijken met vele andere made in China producten…niet echt betrouwbaar dus.

De laatste jaren is daar echter heel veel beweging in gekomen en kan je een behoorlijke, betrouwbare en vooral functionele katana aanschaffen voor een behoorlijke prijs.

Katana onder 150 euro…

Laten we zeggen dat alles wat onder de 150 euro valt te betwijfelen is..sterker nog, ik zou het ten stelligste afraden. Waarom ? Omdat uit de vele zwaarden die ik in mijn handen had er geen eentje was waarvan ik dacht “ ow, dit is hier wel wat”.

Het grootste probleem bij die prijsklasse was de kwaliteit van het lemmet en de tsuka (handvat). Over het lemmet valt te discussiëren…het is niet omdat de afwerking en of polijsting slecht is dat het bij voorbaat van slechte kwaliteit is . De kwaliteit van het staal heeft niks te maken met afwerking. Een klomp goud die men ergens in een rivier vindt ziet er ook niet uit maar het is nog steeds veel waard

Wat ik wel meestal zag was een zeer slecht gehard lemmet die veel te zacht was en eigenlijk niet echt was geschikt voor het snijwerk.
Daarnaast waren alle tuska die ik zag in die prijsklasse niet om aan te zien. In 9 op de 10 gevallen was die gebroken/gebarsten en was de tsuka zo slecht gemaakt dat de tang (gedeelte van het lemmet die in de tsuka gaat) erin kon bewegen. Niet iets wat je wilt voelen als je er gaat mee oefenen.
Verder was de kwaliteit van de ito (touw rond het handvat) beneden alle peil en was die ook niet aangespannen zodat die heel snel los kwam te zitten na enkele keren oefenen. Ook de roggehuid die onder de ito zat bleek meestal leder te zijn…

Advies hier : heb je een krap budget, spaar iets langer en koop niks wat in die prijsklasse zit als je het wilt gaan gebruiken.

Katana onder 250 euro…

Ook hier vindt je nog veel ‘rommel’ die gevaarlijk kan zijn om mee te oefenen maar er zijn een paar bekende fabrikanten. Zoals er zijn Konron, Paul Chen,Cheness,etc die wel degelijke katana maken voor die prijs.

Meestal zal je hier doorgeharde zwaarden vinden en geen differentieel geharde zwaarden. Paul Chen is één van de weinigen die een differentieel gehard zwaard in zijn assortiment heeft van rond de 200 euro (de practical katana). Nu als je ziet hoeveel van die zwaarden worden geproduceerd op jaarbasis, dan is het ook niet geheel verwonderlijk dat hij zowat de enigste is die dit kan aanbieden.

De meeste van de bovenvernoemde fabrikanten hebben ook een aantal jaren nodig gehad om die zwaarden op punt te zetten maar van mij krijgen ze meestal een ‘i trust them’ label.

Ik zeg meestal… omdat je toch altijd bepaalde zaken moet gaan controleren en zelfs een 500 of 1000 euro katana dezelfde fouten kan hebben als een 200 euro katana.

Wat je altijd moet controleren (voor je eigen veiligheid) van zodra je jouw katana binnen krijgt :

1. Is de tsuka ok ?
   Neem het zwaard in de handen en doe een paar korte & krachtige opwaartse en zijwaartse bewegingen om te voelen of de tang vast zit. Voor de ‘durvers’ onder ons : sla de bamboe pinnetjes eruit en haal je tsuka van het lemmet. Vervolgens haal je de fuchi eraf en kijk je of de tsuka scheurtjes vertoont. 

   Wel een kleine bijsluiter hier : als je de tsuba eraf haalt, loop je altijd het risico dat wanneer je de zaak weer gaat monteren, er iets gaat ‘rammelen’ als die weer netjes in elkaar zit. Soms is het de tusba of de seppa die plotseling wat speling hebben gekregen. Of er zat een extra houtje in je tsuka die je nu niet meer goed krijgt en waardoor er speling is tussen de binnenkant van de tsuka en de tang, etc..

   Als je niet onmiddellijk een handige Harry bent, zou ik het niet aanraden om je katana uit elkaar te halen.

2. Zit mijn katana mooi vast in de saya ?
   Het kan zijn dat je zwaard ‘los’ in zijn saya (schede) zit en de habaki niet goed aansluit in de koiguchi. Als dat zo is, dan raad ik je ten stelligste aan om de boel gelijk fixen ! 

   Anders zou het wel eens kunnen zijn dat je katana op een onbewaakt moment uit de saya gaat glijden en jij de reflex hebt om het lemmet te gaan vastnemen met je blote handen…je wilt niet weten hoe scherp je katana is en hoe het voelt op in je handen te snijden..ik spreek uit ervaring !

3. Roest of vlekjes
   Er is geen enkele katana die wordt gemaakt uit roestvrij staal dus als jouw katana aankomt, altijd even checken of er geen roest vlekjes zijn te bespeuren. Het kan soms zijn dat je kleine zwarte stipjes of vlekjes ziet…meestal is dit het begin van roest en raad ik je aan om contact om te nemen met de verkoper en het ding in te ruilen. Je wilt niet dat die zwarte vlekjes gaan doorbreken en na 1 maand mooie roestvlekjes worden.
4. Zit alles strak ?
   Naast de saya, kijk je beter ook even of de ito mooi strak rond de tsuka zit gebonden want met een losse ito kan je niet (veilig) gaan oefenen. Ook de kashira kan soms loszitten en kan ook voor de nodige problemen gaan zorgen bij het hanteren van je katana. Check ook even de tsuba, seppa en habaki op eventueel loszitten. Een tsuba die links en of rechts wat speling heeft is nog makkelijk te fixen. Opwaartse speling en of het loszitten van de seppa of de habaki is een ander paar mouwen.

Er zijn natuurlijk nog veel andere zaken die verkeerd kunnen zijn aan je katana, denk ik vooral aan de kwaliteit van het lemmet. Maar die kan je eigenlijk niet kan gaan testen. Tenzij je er mee naar een labo gaat

Een kleine buigproef kan je eventueel wel zelf gaan uitvoeren om te zien of het lemmet terug keert naar zijn originele vorm (en dus niet te zacht is) maar doe de nodige handbescherming aan en hou altijd je brains erbij !

Qua afwerking zien we meestal hetzelfde bij de verschillende fabrikanten. Er wordt meestal een doorgehard lemmet gebruikt, fittings en vooral de polijsting zijn heel basic. Nu als je een katana zoekt om echt mee te gaan oefenen is dit misschien van minder belang.

De enige die er tot nog toe uitsprong qua afwerking waren de 9260 zwaarden van Konron (eigen lof stinkt ..i know..) :

• De vorm van de tsuka volgt mooi de vorm van de katana, daar waar de anderen een eerder rechte tsuka gebruiken.
• Fuchi & kashira en menuki zijn stukken beter
• Geïmporteerde ito (katoen) uit Japan rond de tsuka

Mijn advies hier : meestal kan je een ‘ok’ katana binnen halen voor die prijs maar regelmatig eens checken of alles nog ok zit kan nooit geen kwaad.

Het woord ‘echt’ kan immers verschillende betekenissen hebben. Vraag 10 verschillende mensen wat voor hun echt is en gegarandeerd dat deze antwoorden er zeker tussen zitten..een ‘echte’ katana voor mij is :

• geen wallhanger of deco stuk uit Spanje die uit elkaar valt als je er al naar kijkt…
• één die functioneel (en scherp) is en die je kan gebruiken…
• een katana die traditioneel werd gemaakt
• enkel echt als die uit Japan komt
• een katana die door een echte Japanse zwaardsmid werd gemaakt

Behoorlijk uiteenliggende antwoorden die allemaal juist zijn omdat mensen nu eenmaal verschillende verwachtingen hebben.

Dit is een echte katana

Als we het even volgens het boekje doen, dan is een ‘echt’ Japans Zwaard er eentje die in Japan werd gemaakt door een zwaardsmid die (nog steeds) de traditionele manier van het smeden kent.

Nu, sinds de opkomst van machines etc zijn er ook veel Japanse smeden die een mechanische hamer gebruiken om de grove vorm van het zwaard te smeden. Voor de komst van de mechanische hamer werd alles van naaldje tot draadje met de hand gehamerd. Wil dat dan zeggen dat een moderne katana waar machines werden gebruikt minder echt zijn ? Zoals je zal voelen..je kan zo gek doen als je wilt…

Je kan de authentieke katanas grofweg gaan onderverdelen (hoe dat precies zit zien we wel nog een keer) in nieuw gemaakt en antieke. Een katana van pakweg 100 jaar oud wordt in Japan niet gezien als een antieke stuk.

Het gouden tijdperk van Japanse zwaarden (de beste ooit gemaakt) zal zich ergens situeren rond de 13e-14e eeuw. Maar zelfs in de late Heinan periode (10e & 11e eeuw) werden er veel katana gemaakt met elegante vormen.

Om even te illustreren, dit hier is een echte authentieke katana (één van de goedkopere) met officiële papieren , gemaakt in 1870 en koste een goede 900.000 yen of omgerekend naar euro zou dat rond de €7000 schommelen :

Een ander voorbeeldje , deze tachi uit de Kamakura- begin Nanbokucho Periode ( 14e eeuw) hier bijvoorbeeld , een meesterwerk die wordt toegekend (is weliswaar niet gesigneerd) aan niemand minder dan Go Yoshihiro. Hij behoort tot de 3 beste smeden Japan ooit kende en deze tachi ging in Oktober 2009 voor $194.500 (of 132.000 euro) over de toonbank bij Christie’s New york.

Deze soort van katanas zijn zo echt als ze maar kunnen zijn maar meestal is het niet datgene wat de meeste bedoelen met echt. Of tenminste, het is niet dat soort van echte katanas waar ze op zoek naar zijn. Ze passen niet echt in een doorsnee budget…

Niet alles waar ‘made in Japan’ op hangt werd daar gemaakt

Er zijn ook plaatsen/shops in Japan waar je echte ‘made in Japan’ katanas of iaito’s kan aanschaffen. Als je minder dan 1000-2000 euro voor een shinken betaald dan is er een zeer grote kans dat je made in Japan katana voor een groot deel in China werd gemaakt. Zelfde geldt voor de Iaito’s trouwens.. Eigen ervaringen en observeringen hebben me tot die conclusie laten komen. Niet dat alle shops in Japan het toepassen maar er zijn er zeker…

Ik zag 2 groeperingen als ik het zo kan uitdrukken :

1. Katana en Iaito waarvan het lemmet in China werd gemaakt en de fittings & montering ervan in Japan gebeurde. Laten we zeggen dat je een semi made in Japan hebt dan.
2. Katana en Iaito (vooral die laatste) waarvan het made in Japan label vanuit Japan naar de Chinese fabrikant werd gestuurd en de kant en klare zwaarden rechtstreeks naar de klant werden verstuurd zonder dat het ooit aan Japans land ging.

Zelfde zaken zag ik gebeuren in de wereld van de Japanse harnassen…

Ik kan me de tijd nog herinneren dat de Kawashima katanas op de markt kwamen als zijnde made in Japan zwaarden. Er werd heftig over gediscussieerd op een forum en ik wist (en vertelde dat daar ook) dat het 100% made in China zwaarden waren. Nu, ik werd door mensen daar voor rotte vis uitgescholden omdat ik dat durfde zeggen. De zwaarden werden immers geleverd met origineel Japans certificaat dat afkomstig was van een Japans bedrijf. En Jappanners waren daar heel strict in blablabla…

Lang verhaal kort maken, ze hebben uiteindelijk toch moeten toegeven dat het een made in China was en ik denk trouwens dat die zwaarden nu volledig van de markt zijn verdwenen.

Vertrouw dus niet te snel op een made in Japan stickertje of certificaat, iedereen kan die maken !

In het volgende deel gaan we de minder echte zwaarden bekijken

De achtergrond

De Raptor Serie kwam tot stand door een samenwerkingsverband van Cas Iberia, James Williams en natuurlijk de Hanwei smederij van Paul Chen. Er werd reeds langer gezocht naar een goedkopere oplossing om degelijke tameshigiri katana op de markt te brengen maar tot voor kort bleef het enkel bij brainstormen. Met de nieuwe Raptor serie hebben ze een schot in de roos.

Korte samenvatting

De Raptor serie telt momenteel 5 verschillende modellen, zijnde :

1. Shinogi zukiri katana
2. Shobu Zukuri katana
3. Unokubi Zukuri katana
4. Nanbokucho katana
5. Moro Ha Zukuri katana

Er is trouwens ook een wakizashi en tanto gemaakt (beide shinogi zukuri stijl)..

Alle katana zijn gemaakt uit 5160 staal en allen doorgehard. Dat wil zeggen het kleiproces dat normaal gezien wordt gebruik om zwaarden differentieel te harden hier niet aan de orde kwam. Er is dan ook geen hamon waar te nemen

We kunnen dus niet spreken van een traditionele constructie maar om de kost naar beneden te halen moet je natuurlijk bepaalde toegevingen doen en eerlijk, een goed doorgehard zwaard presteert soms beter dan een differentieel gehard zwaard. Denken we maar even aan de ‘prestatiemogelijkheden’ van de Cold Steel katana. Niet dat ik er een fan van ben (zijn lompe stukken) maar que performance zowat de beste wat je kan vinden op de productiemarkt.

Nu deze katana zullen zeker niet teleurstellen qua prestatie want ze werden uitvoerig getest op tatami en zelfs gele bamboe, wat toch een behoorlijk hard iets is.

Verder zien ze er veel beter uit dan de meeste productiekatana op de markt. Mooie afgewerkte fittings en stevig aangetrokken ito.
De scherpheid van de lijnen in het lemmet laat hier en daar wat te wensen over maar voor die prijs mogen we natuurlijk niet teveel gaan zagen.

Mijn persoonlijke bevindingen

Tot op heden enkel de shobu, unokubi en mohoha in mijn handen gehad en ze zijn inderdaad niet verkeerd, al heb ik toch nog meer voor de doorgeharde katana van konron die naar mijn gevoel toch beter in de hand liggen.

Shobu Katana

Een shobu katana wordt natuurlijk gekenmerkt door de shonigi ji die doorloopt tot aan de top van de kissaki en dus geen yokote lijn heeft. De shobu stamt eigenlijk af van de naginata&nagimaki die beiden bekend stonden voor hun solide constructie.

Een zeer robuuste katana met een voor mijn gevoel iets te lange tuska (goede 33cm). Nu een kortere tsuka zou waarschijnlijk geresulteerd hebben in een zwaard met een balanspunt die teveel naar de top zou neigen en dus te zwaar zou aanvoelen. De rechte en eerder dikke tsuka is misschien ook een klein minpuntje.

Alles bij elkaar gerekend , een op en top zwaardje met een eerste klasse prijs.

Unokubi Katana

De Unokubi katana is historisch gezien een katana die meestal voortkwam uit een gebroken lang wapen die men wilde recupereren. De vorm van het lemmet start net hetzelfde als dat van een Shinogi zukuri zwaard maar aan ongeveer 1/3 veranderd de vorm van de shinogi ji en neemt die een scherpere hoek aan om vervolgens, net voor het uiteinde van het lemmet (aan de mune kado om precies te zijn) weer om te vormen naar de Shonogi stijl. Je vindt deze unokubi met en zonder hi (groeve), maar deze van Hanwei heeft er alvast geen.

Wat hier zeer opmerkelijk is is de ‘verhoging’ net voor het begin van de kissaski. Ik heb al met verschillende smeden in China en Japan gesproken en het lijkt totaal geen historische achtergrond te hebben en een ‘creatieve ingeving’ van de mensen van Cas Iberia te zijn.

Ook hier ben ik niet gelijk een voorstander van de 33cm lange en iet wat dikke , rechte tsuka maar verder niks op aan te merken. Mooie fittings en goed in elkaar gestoken. Iets wat je Hanwei trouwens moet nageven, ze hebben de beste fittings op de productiemarkt en hun afwerking is meestal ver boven de normale standaards.

Moro Ha Katana

Dit is ongetwijfeld mijn uitverkoren favoriet in deze Raptor serie. Een licht gewicht (komt zeker ook door het korte lemmet : net geen 70cm), iet wat grote sori (kromming) wat resulteert in een zeer goede balans.

Wat deze stijl zo bijzonder maakt is het feit dat ietsje over de helft van het lemmet de mune (rug van het lemmet) verandert in een snijkant en je dus een dubbel snijdende lemmet krijgt. Nu, bij dit model werd de bovenste snijkant bot gehouden en dat lijkt me maar beter ook

Deze katana is dus eigenlijk een versmelting van een Ken (oud Japans dubbelsnijdend rechtzwaard) en een tachi. Dat verklaart ook de grotere sori van deze katana.

Heeft ook een standaard tuska lengte en absoluut mij favoriet hier…

Yoshindo Yoshihara tijdens 'yaki ire' (harden van het lemmet)

In 1873 besliste de toenmalige Keizer Meiji dat er een betere en modernere manier moest komen van oorlogsvoeren en verloren de Samurais het alleenrecht om als enige bewapende strijdkrachten op te treden. Kort daarna (1876?) werd het zelfs verboden om een katana in het openbaar te dragen. Veel zwaardsmeden veranderden van ‘job’ en schakelden over naar het gewone smeedwerk om te kunnen overleven.

In het begin van de 20 eeuw besliste het leger dat het zwaard weer tot de uitrusting van een soldaat behoorde en konden zwaardsmeden weer aan het werk. Helaas was de kwaliteit van deze zwaarden (guntō genoemd) niet te vergelijken met hun voorgangers. Ze werden veelal in massa’s geproduceerd, smeedwerk kwam er niet meer aan te pas en in plaats van in water werden de meeste gehard in olie. De militaire zwaarden die wel nog met de hand werden gesmeed volgens de oude tradities worden gendaitō genoemd .

Tijdens de Amerikaanse bezetting van Japan na de 2e wereldoorlog leek het er op dat de aloude traditie van het zwaardsmeden volledig verloren ging gaan door het wapenverbod (dragen & maken ervan) dat werd ingevoerd. Enkel politie of andere overheidsinstellingen konden nog scherpe zwaarden laten maken. De vele (waardevolle) zwaarden die ze hadden werden in beslag genomen en vernietigd of meegenomen door de soldaten naar huis als souvenirs.

Vele smeden moesten hun smederijen noodgedwongen verlaten en ook de kennis die door de eeuwen heen werd verzameld werd achtergelaten. De zwaarden die nog werden gemaakt waren louter voor publieke gelegenheden, ceremonies en rituelen.
Pas wanneer de Amerikanen Japan verlieten in 1953 werd het verbod opgeheven en konden de ‘overgebleven’ smeden terugkeren naar hun smederijen. Een nieuwe generatie van leerlingen bood zich aan en op die manier is men in staat geweest om het grootste deel van hun kennis opnieuw leven in te blazen.

Een nieuwe tijd was misschien aangebroken maar er werd nog steeds gewerkt volgens de eeuwenoude tradities die al honderden jaren werden gevolgd. Leerlingen moeten tot op vandaag nog steeds jarenlange leerperiodes ondergaan waar het inwonen bij de smid zelf een ‘must’ is.
De Japanse overheid heeft nog steeds een overheersende hand in de kunst van het smeden en er gelden nog steeds zeer strenge regels. Zo mag een smid slechts enkele zwaarden per maand maken en moet een leerling een aantal jaren bij een ‘gecertificeerde’ smid in de leer gaan om ooit de toestemming te krijgen van de overheid om zelf zwaarden te maken.

De smeden die aan het begin van de 20e eeuw actief waren , waren niet in staat om de kwaliteit van hun voorouders te benaderen omdat het meer een kwestie van massa productie was geworden en als het dat niet was, dan beschikten ze niet over de goede grondstoffen & materialen
De kwaliteit van de katana die de afgelopen decennia werden gemaakt daartegenover zijn zowat te vergelijken met de katana die in het oude Japan werden gemaakt. Ze beschikken immers over de beste grondstoffen en materialen en zijn dus niet meer afhankelijk van technische beperkingen.

Komt daarbij dat het bestuderen &uitwisselen van kennis nu veel meer gebeurd dan in het oude Japan (waar elke school zijn ‘geheimen’ voor zichzelf hield) en dat zwaarden nu meestal worden gemaakt voor ‘kenners’ daar waar ze in het verleden vooral zwaarden moesten smeden voor de staat.

Onlangs heb ik de Kiku katana getest. De versie die ik thuis heb is zonder de bo-hi.
De review zal ik beginnen met een globale beschrijving van de katana, daarna een beschrijving van de test en hoe hij deze doorstond en als laatste mijn conclusie m.b.t.
deze katana.

De Looks

De Kiku wordt geleverd in een blauwe zwaardtas die voor Koshirae (volledige uitvoering met Tsuba, etc) geschikt is.

Wat me als eerste aan deze Kiku katana opvalt is de sori (kromming van het lemmet), al in
de saya is duidelijk te zien dat dit zwaard afwijkt van de gemiddelde katana.

De katana zit stevig in zijn saya en rammelt niet. Het voelt allemaal degelijk aan.
De saya is glanzend zwart gelakt met een degelijke lak die wel een stootje kan hebben.

De sageo is van een stevige geweven stof en zit mooi strak geknoopt. De ito is van Japans katoen en zit stevig om de tsuka heen. De same is van roggehuid. De menuki stelt volgens mij
Een koi karper voor. De fuchi, is simpel maar goed afgewerkt. De tsuba is compleet dicht met daarop “waterthema”.

De menuki. Fuchi, seppa en tsuba.

De tsuka is met twee mekugi aan de nakago bevestigd. Het geheel is goed demonteerbaar
voor onderhoud van de katana.
Het blad is mooi gepolijst en heeft een duidelijk aanwezige yokote en een mooi gevormde kissaki. Aangezien het blad zonder klei gehard is, zie je geen hamon.

Yokote en Kissaki. De Kiku katana in volle glorie.

De Specificaties

Lengte totaal : 103,5 cm
Tsuka : 27,5 cm
Nagasa : 75,5 cm
Dikte tsuba : 0,5 cm
Balans punt : 14,0 cm van de tsuba
Staalsoort : 1060 spring steel

De Tests

Natuurlijk heb ik deze katana ook aan enkele snijtests onderworpen. Om te beginnen heb ik
een simpele papier snijtest gedaan. Zoals te verwachten koste dit geen enkele moeite.
Om de uitdaging wat groter te maken pak ik een telefoonboek en snij met de Kiku een hoek
ervan af. Dit gaat simpel. Hierna probeer ik met de katana het telefoonboek doormidden te klieven. Dit lukt, echter door de sori (kromming van het lemmet ) kom ik er niet over de gehele breedte doorheen.

Papier snijden is simpel Ook een telefoonboek stelt niets voor.

Hierna heb ik de katana uitgeprobeerd op enkele flessen, incl. een dubbelslag. Hij is hier snel
en wendbaar genoeg voor. Een pak van de sapjes wordt zo mooi doorgesneden dat het bovenste deel blijft staan, terwijl ik het onderste deel klief. Dit getuigt echt van de enorme scherpte van deze Kiku katana.

Het doorgeslagen telefoonboek Tweede slag door het pak. Top blijft staan.

Als laatste twee tests neem ik een rubberen laars en doe hier een hardplastic fles in.
De katana snijd er zonder problemen doorheen. Nu pak ik een oude gymschoen om te zien
Hoever de Kiku hier doorheen komt. Dit gaat prima, alleen vergis ik me wederom in de sori van deze katana, hierdoor komt het dat het laatste stukje van de schoen (1cm) nog heel blijft.

Al deze test kunnen jullie hier bekijken:

ConclusieDeze Kiku katana is een leuke, goed afgewerkte katana, geschikt voor Dojo oefeningen maar ook voor heel veel genoeglijke uurtjes backyard tameshigiri.
Ik moest wel even wennen aan de sori van deze katana, aangezien hij prominenter is dan bij de andere katana’s die ik heb. Maar eenmaal eraan gewend snijd hij als de beste.

Voor het geld is het zeer zeker de moeite waard.

Hans

U kent ze ongetwijfeld wel, de mannen in hun zwarte pakjes waarvan je enkel hun ogen kan zien. In mijn jonge jaren waren Ninjas echt “IN” en massa’s Hollywood films werden de ether in gegooid, de ene al wat beter dan de andere.

Na het zien van dergelijke films sloeg de verbeelding op hol en hey..wie wilde er toen geen Ninja worden Maar algauw moest ik tot de conclusie komen dat ik niet geboren was voor het ‘vak’ en een serieus gebrek had aan de nodige vaardigheden om tot deze elite toe te treden dus had ik bedacht om later een grote samurai zwaarden shop te openen om deze elite te kunnen voorzien van het nodige materiaal en vooral van de specifieke ninja swords.

Kort na het opstarten van de shop kwam de ontnuchtering dat de ninja’s die ik kende uit de films nep waren…daar gingen mijn beste potentiële klanten

Even serieus nu maar het lijkt dat ze niet enkel hier hot waren/zijn want in Japan organiseren ze er zelfs een jaarlijks Ninja festival.

In een klein dorpje, luisterend naar de naam Iga op een 450 km van Tokyo, wordt er van 1 april tot en met 6 mei een Ninja festival georganiseerd. Het dorp zou bekend staan als één van de traditionele thuisbasissen van de Ninjas.

Het festival trekt gedurende die periode een dikke 30000 bezoekers aan, wat ongeveer één derde is van de plaatselijke bevolking. Ninja geïnspireerde dansgroepen, wedstrijden en kansen om de echte skills van een Ninja onder de knie te krijgen worden er aangeboden. Het is blijkbaar ook een goede bron van inkomsten voor de plaatselijke economie want in die 5 weken wordt er een gemiddelde omzet behaald van 290 miljoen Japanse Yen, wat gelijk is aan 1,8 miljoen euro…

Het lijkt erop dat het ganse dorp wordt getransformeerd, de bewoners inclusief aan de foto’s te zien.

Ik zou toch niet graag met iemand achter me staan…

De modieuze dames natuurlijk…

Een ninja met zijn materiaal bij de hand…

Ook hij moet er aan geloven..

Bron : Reuters
Meer foto’s kan je hier vinden