Zwaarden gids

Wat zijn ‘battle ready’ katanas of in het Nederlands vertaald tot functionele zwaarden ? Wat is goed of wat is slecht en hoe bepaal je wat je echt nodig hebt ? Is het louter ter decoratie (en wil je iets meer dan een roestvrij staal lemmet ) , wil je er een boom mee omhakken of ben je net iets realistischer en heb je het nodig voor je training….Dit artikel is een persoonlijke visie en gaat over de aanschaf & aandachtspunten bij het kopen van een nieuwe ( productie) katana…

Je kan de zwaarden/katana liefhebbers in 2 groepen gaan opdelen. Namelijk de zwaard verzamelaar en de beoefenaar. En ook al zou de zwaarden verzamelaar zijn katana nooit gebruiken, dat neemt niet weg dat hij geen kennis heeft. Integendeel ! Zelf kwam ik al meerdere verzamelaars tegen die het verdomd beter wisten dan menige beoefenaars. Aan de andere hand heb je dan ook ‘verzamelaars’ die evengoed postzegels zouden kunnen verzamelen…Je ziet algauw het verschil tussen de ‘echte’ en diegene die denken dat ze het zijn. Die laatse zijn meestal ook de eerste die met hun vingers op het lemmet gaan zitten al die uit de schede komt….om eens te zien of hij wel ‘scherp’ is…

Bij de verzamelaar moet het zwaard goed en volgens de regels van de kunst in elkaar zitten en een perfecte afwerking hebben. We spreken hier wel over de aanschaf van een nieuw zwaard, geen antieke katana. Want die hebben meestal al het één en ander doorstaan en zien er soms niet zo ‘goed’ meer uit. Een restauratie kan natuurlijk wonderen doen maar dan ben je al makkelijk een 1500-2000 euro armer.

De boefenaar gaat meer gaan toekijken hoe het zwaard in de hand ligt en vooral hoe het zit me de balans. Verder wordt er gekeken naar het lemmet & tsuka of die niet te lang/kort zijn tov. de lichaamslengte, etc. Als het enkel voor kata’s wordt gebruikt, dan zal een balanspunt dat dichter bij de tsuba ligt worden geprefereerd, moeten er ook tameshigiri (snijoefeningen) worden gedaan dan mag de balans al iets meer naar voor liggen en bij zware intensieve snijoefeningen is het zelfs aangeraden om geen hi (groeve) te hebben in het lemmet daar het zwaard makkelijker gaat krom trekken bij het gebruik van een minder goede of foutieve techiek.

Een belangerijke factor is de keuze van het staal. Het staal dat vroeger werd gebruikt door de Japanse smeden was eigenlijk van zeer slechte kwaliteit. Dit is ook de reden waarom het steeds weer werd gevouwen tijdens het smeedprocess. Zo kon men de onzuiverheden in het staal wegwerken en verkreeg men een ‘zuivere en homogene massa’ waaruit een goed kwalitatief zwaard kon worden vervaardigd. Vandaag de dag is het staal eigenlijk van zo’n goede kwaliteit dat dit vouwproces eigenlijk niet meer nodig is. Het wordt natuurlijk nog gedaan maar dit louter om de traditie in stand te houden, niet om een kwalitatief betere katana te smeden. Het oog wilt natuurlijk ook wat..is het niet ? En het zijn dan ook meestal de verzamelaars die voor een gevouwen katana kiezen.

De meeste ‘productie’ katana’s zijn vervaardigd uit de 10xx series staal (1060 – 1075 – 1095,ect) De laatse 2 cijfers geven het % koolstofgehalte aan. Hoe hoger de koolstof waarde, hoe harder het staal. Hard staal is van nature wel breekbaarder als het onder spanning komt te staan. Maar het speelt eigenlijk niet zo’n grote rol of je katana nu uit 1065 of 1095 staal werd gemaakt. Wat wel belangrijk is , dat is het hardingsprocess van een lemmet. Een goed gehard & behandeld 1060 lemmet kan veel sterker zijn dan een slecht 1095 lemmet…De gevouwen katana bestaat meestal uit 2-3 verschillende soorten staal. De meest gebruikte combinatie bij de productie zwaarden is 1060 in combinatie met 1095 staal. De verschillende staalsoorten worden op elkaar gelegd en verhit om vervolgens bewerkt te worden. Persoonlijk heb ik al meerdere keren ondervonden dat de gevouwen katanas de zwaarden zijn met de meeste kans op foutjes ( Kizu) in het lemmet. Deze worden meestal veroorzaakt door een slechte las / versmelting van de verschillende staalsoorten.

Er moet ook een duidelijk verschil worden gemaakt tussen een katana die werd gesmeed (mono of gevouwen staal) en een ‘stok removal’ zwaard. Een ‘stok removal’ zwaard is een stuk staal dat wordt bewerkt zonder het te gaan smeden. Hierbij wordt enkel gebruik gemaakt van een schuurband etc. om het zwaard de gewenste vorm te geven. “Hamer en aambeeld” worden niet gebruikt om dergelijke zwaarden te maken. Op deze manier kunnen 1000-en identieke katanas worden gemaakt.

Een andere belangerijke factor ( zoniet DE belangrijkste ) die zorgt voor een kwalitatief & functioneel zwaard is het hardingsproces. Er kan differentieel of doorgehard worden. Bij het differentieel harden wordt het zwaard volledig bedekt met klei waar enkel de snijrand vrij blijft . Dit zorgt ervoor dat de rug trager afkoelt dan de snede, waardoor het zwaard kromtrekt tijdens het afkoelen en zijn kenmerkende vorm krijgt. Het toepassen van deze techniek zorgt er eveneens voor dat ( door het kristaliseren ) de snede van de katana harder wordt dan de rug. Het maakt het zwaard ‘flexibel’ waardoor het minder snel kan breken wanneer het onder spanning komt te staan bij snijoefeningen. Wanneer de klei is gedroogd ( na enkele dagen ) kan het eigenlijke hardingsproces beginnen. Het zwaard wordt opgewarmd tot wanneer het een mooie egale rode kleur vertoont Eenmaal dit is bereikt wordt het zwaard snel uit de oven genomen en in een bak water afgekoeld. Deze fase is zeer moeilijk en beslissend voor het al dan niet verkrijgen van een goed lemmet . Bij het te snel afkoelen kunnen barsjes en scheuren optreden in het lemmet waardoor het zwaard waardeloos wordt. Na het hardingsproces wordt de klei van het lemmet verwijderd en schoongemaakt om te kijken of het zonder scheuren door de harding is gekomen. Een doorgeharde katana heeft eenzelfde hardheid over het ganse lemmet en vertoont geen hamonlijn.

Het prijskaartje van een katana wordt in een grote mate ook bepaald door het polijstwerk. Je kan ze in 3 groepen gaan onderverdelen. De ‘basic of soms ook wel cutting polijsting’ genoemd. Bij deze groep kan men eigenlijk niet van een polijsting gaan spreken. Maar voor sommige doelgroepen is een katana een gebruiksvoorwerp en moet het in de eerste plaats goed snijden. De rest is eigenlijk bijzaak en niet van belang. Dan zijn er nog de machinaal gepolijste zwaarden. Zowat alle fabrikanten kiezen voor deze manier van polijsten. Je bekomt er een (meestal) mooie spiegelpolijsting mee en de kostprijs van het zwaard kan relatief laag worden gehouden. Meestal worden deze zwaarden lichtjes geëtst zodat de hamonlijn beter uitkomt zonder dat men vele dagen & werkuren in het polijsten moet steken. De meeste zwaarden die een machinale spiegelpolijsting hebben worden tot korrel 2000-3000 gedaan. Als laatste groep zijn er de traditioneel gepolijste zwaarden. Dit proces neemt een 7-10 tal dagen in beslag en er worden in totaal zo’n 10-12 verschillende stenen gebruikt om het gewenste resultaat te behalen. De fijnste stenen gaan tot korrel 10.000-12.000.

Andere artikels :

1. Paul Chen’s Samurai Zwaarden Series De Japanse Katana lijn van Paul Chen kunnen we eigenlijk in 3 verschillende hoofdgroepen onderverdelen: Practical Serie Pro Serie Gevouwen...